Geen mededogen bij de grens 

JOS VAN DER BURG 

Ethan en Joel Coen maakten met hun laatste twee films (Intolerable cruelty, The ladykillers) weinig indruk. Waren de makers op hun retour? Met No country for old men zetten ze de zaken recht. De bloedstollende thriller over de jacht op een man zindert lang na. 

'Deze roman heeft geen verfilming nodig,' schreef de literatuurcriticus van The Washington Post twee jaar geleden over het boek No country for old men. 

De moderne western van Cormac McCarthy was een page turner, die met zijn lucide en visuele passages filmisch genoeg van zichzelf was. Een film kon er niets aan toevoegen, suggereerde de schrijver. Het is maar goed dat Ethan en Joel Cohen zich niets van critici aantrekken, want No country for old men is misschien wel hun beste film. In elk geval hun somberste. 

De film, die in 1980 in het Texaans-Mexicaanse grensgebied speelt, opent met een herinnering van een oude sheriff (Tommy Lee Jones in weer een ingetogen prachtrol na In the valley of Elah), die de huidige tijd niet meer begrijpt. De man, die Ed Tom Bell heet, memoreert een misdrijf dat zijn verstand nog steeds te boven gaat. Een tiener vermoordde een meisje, waarvoor hij de doodstraf kreeg. 

De media zagen in de moord een crime passionel, maar de tiener bekende Bell dat hij 'gewoon' iemand wilde vermoorden. Hij had geen spijt. Als hij werd vrijgelaten, zou hij het weer doen. Wat moeten we ervan denken? Staat de tiener met zijn kille onverschilligheid symbool voor het ongrijpbare absolute kwaad? Of voor het ontspoorde moderne Amerika? De vraag hangt als een loodzware wolk boven No country for old men. 

Na Bells herinnering voert de film de Vietnamveteraan Llewelyn Moss op (Josh Brolin), die op hertenjacht in de bloedhete prairie het resultaat van een mislukte drugsdeal aantreft: doorzeefde lijken, een auto vol met drugs, twee miljoen dollar en een zwaargewonde man. 

Moss neemt het geld mee naar zijn armoedige huis en vrouw (Kelley Macdonald) in een trailerpark. En zij leefden nog lang en gelukkig? Dat had gekund als de Vietnamveteraan een gewetenloos mens was geweest, maar hij keert uit wroeging over het achterlaten van de zwaargewonde 's nachts terug naar de woestijn. 

Hij wordt er ontdekt door de gedupeerde drugsbaas Chigurh, waarna een uitgesponnen kat-en-muisspel volgt. Moss, die zijn slimheid overschat, stuurt zijn vrouw naar haar moeder en vlucht met het geld van onderduikadres naar onderduikadres. Steeds denkt hij veilig te zijn, maar Chigurh weet hem telkens te vinden. De jacht wordt extra gecompliceerd als een premiejager (Woody Harrelson) ook achter de buit aangaat. Aan de uitgebluste sheriff Bell de taak een bloedbad te voorkomen.

Net als veel films van Hitchcock bewijst No country for old men dat een bloedstollende thriller geen ingewikkelde plot nodig heeft. Een achtervolging op leven en dood volstaat. 

Ethan en Joel Coen kennen hun Hitchcock, maar het personage Chigurh tilt No country for old men ver boven het thrillergenre uit. De Spaanse acteur Javier Bardem zet een ijzingwekkende moordenaar neer, die op zijn geldjacht mensen als slachtvee uit de weg ruimt. De associatie met vee is niet toevallig, want de emotieloze moordenaar, die een curieus pagekapsel heeft, doodt zijn slachtoffers met het soort drukpistool waarmee men koeien in een abattoir om zeep brengt. 

Chigurhs sadisme blijkt uit zijn gewoonte om het lot over leven en dood te laten bepalen. Nu al klassiek is de huiveringwekkende scne in een benzinepompstation, waar Chigurh een absurde dialoog voert met de oudere eigenaar, waarna hij met het opgooien van een muntstuk over zijn leven beslist. 

Met Chigurh, waarvoor Bardem een Oscarnominatie heeft (de film heeft er nog zeven, waaronder die voor de beste film) staat No country for old men dichter bij het de keel dichtsnoerende werk van Michael Haneke (vooral Benny's video en Funny games) dan bij Hitchcock. Voor sheriff Bell staat de ijzige moordenaar voor een nieuw soort misdadiger, dat mensen doodt alsof het een computerspelletje speelt. 

Was de Amerikaanse misdaad vroeger minder meedogenloos? Bells oom, een gepensioneerde sheriff, ziet het anders. Amerika was volgens hem altijd al bikkelhard: "Er is niets nieuws onder de zon." Het voelt niet als een geruststelling. 
