Verkrachting als symbool 

BART VAN DER PUT 

Vrijwel alle Amerikaanse oorlogsfilms dragen een boodschap uit die zich in drie woorden laat samenvatten: war is hell. Filmmaker Brian de Palma onttrekt zich met zijn oorlogsfilms Casualties of war en nu Redacted aan dat adagium. Bij hem is oorlog verkrachting. 

Collega Terrence Malick werkte een vergelijkbare visie in The thin red line als metafoor uit: een paradijselijk eiland wordt tijdens de Tweede Wereldoorlog door krijgshandelingen geschonden, waardoor de film suggereert dat moeder Aarde verkracht is. De Palma gaat rechtlijniger te werk. In het in Vietnam gesitueerde Casualties of war en het in Irak geplaatste Redacted worden aan feiten ontleende groepsverkrachtingen tot symbool van een oorlog gemaakt.

Dat blijft een opmerkelijke invalshoek voor een filmmaker die in 1980 met zijn thriller Dresssed to kill het doelwit van feministische protestacties werd, en ook daarna seksueel getinte genrefilms maakte die als vrouwonvriendelijk werden gekwalificeerd. Los daarvan rijst nu de vraag of de verkrachting van een meisje voor de oorlog in Irak eenzelfde symboolfunctie kan vervullen als voor de Vietnamoorlog. 

Op de beruchte foto's van de misstanden in de gevangenis van Aboe Graib leken de rollen juist omgedraaid, en zag de wereld hoe een jonge Amerikaanse vrouw in legeruniform naakte Arabische mannen misbruikte. De Palma geeft een fictieve draai aan een minder bekend schandaal, waarbij Amerikaanse soldaten in de stad Samarra zich aan een tienermeisje vergrijpen, en de hele familie uitmoorden om de sporen te wissen.

Met Redacted slaagt de scenarioschrijver en regisseur er goed in de kijker te beroeren, want het is een gruwelijke film met louter verliezers, bomvol zinloos geweld en schokkende beelden. De Palma nagelt de Amerikaanse krijgsmacht effectief aan de schandpaal, maar hij wil ook mediakritiek spuien. De film is opgebouwd uit authentiek ogend homevideomateriaal, uit reportages van een Europees en een Arabisch tv-kanaal, beelden die van terreurwebsites werden geplukt en een Franse documentaire. Voor een filmmaker die vooral als stilist tot grote hoogten steeg moet die mengelmoes van stijlen en invalshoeken een feest zijn geweest.

De film heet echter Redacted, wat zoveel als bewerkt betekent, en in combinatie met de barrage aan stijlmiddelen zou er dus iets zinnigs gezegd moeten worden over de manier waarop het slechte nieuws uit Irak tot hapklare brokken en propaganda wordt verwerkt. Maar daarin schiet De Palma tekort. Exemplarisch is de afsluitende fotomontage, waarin de fictieve filmbeelden vermengd worden met authentieke oorlogsfoto's, en de maker de suggestie wekt de waarheid een handje te helpen. Maar wanneer feit en fictie niet meer van elkaar te onderscheiden zijn, worden de zaken nooit helder, maar juist troebel. 

